Năm 2025 được kỳ vọng là năm trưởng thành của crypto, với những yếu tố then chốt như: quy định minh bạch hơn, sự chấp nhận rộng rãi từ các tổ chức tài chính lớn, và hạ tầng được xây dựng để tồn tại lâu dài. Trên thực tế, nền tảng cho tất cả những điều này đã được đặt ra.
Tuy nhiên, thị trường cũng chứng kiến một bài học đắt giá: narrative (câu chuyện, niềm tin thị trường) có thể sụp đổ nhanh chóng khi thiếu minh bạch gặp cơ chế định giá thực tế. Những token từng được tung ra với cơn sốt truyền thông tối đa, thu phí tối đa, rồi lộ ra các thỏa thuận phụ, lịch trình pha loãng, và những lời hứa rỗng vốn đã tồn tại từ đầu.
Liên kết giữa bê bối market-maker của Movement và sự sụt giảm 99% vốn chủ sở hữu của KindlyMD không phải là do xui xẻo hay thời điểm thị trường gấu. Đó là cùng một kịch bản: bán giấc mơ cho nhà đầu tư cá nhân, thương lượng điều khoản khác với người trong cuộc, và để thanh khoản bay biến khi nhạc dừng.
Movement Labs – Khi “sân khấu quản trị” trở thành hiện trường tội phạm
Tháng 12/2024, Movement Labs hứa hẹn một giải pháp mở rộng Ethereum dựa trên Move-VM, kèm marketing bóng bẩy và niêm yết trên các sàn lớn.
Đến giữa năm 2025, dự án trở thành ví dụ điển hình về cách các thỏa thuận token thiếu minh bạch phá hủy uy tín nhanh hơn bất kỳ thất bại kỹ thuật nào.
-
Movement đã chuyển khoảng 66 triệu MOVE (tương đương 5% tổng cung, trị giá 38 triệu USD) cho một market maker liên quan đến Web3Port qua trung gian.
-
Hầu hết số token này tràn ra thị trường ngay lập tức, dẫn đến giá MOVE giảm 97% từ đỉnh tháng 12/2024.
-
Coinbase đã hủy niêm yết MOVE, quỹ sáng lập đình chỉ rồi sa thải đồng sáng lập Rushi Manche, đồng thời thuê đơn vị kiểm toán quản trị bên ngoài.
Berachain – Khi vốn “lính đánh thuê” gặp điều khoản mờ ám
Berachain ra mắt năm 2025 như “DeFi L1 bản địa” được yêu thích, với TVL vượt 3,2 tỷ USD ngay sau khi ra mắt. Blockchain này đề xuất cơ chế “proof of liquidity” để khuyến khích vault trên DeFi protocols.
Tuy nhiên:
Kết quả: BERA giảm 93% so với giá khởi điểm.
Mantra – RWA và thao túng thị trường
Mantra khai thác câu chuyện RWA “được quản lý, neo tại Dubai”, với token OM tăng từ 0,05 USD lên 9,17 USD trong một năm.
GameFi – Narrative thất bại nặng
GameFi là narrative tệ thứ hai năm 2025, giảm 75,1%, chỉ nhỉnh hơn DePIN (76,7%).
Pi Network – “Free to mine” cũng không bền
Sau khi mở Open Mainnet vào 20/2/2025:
Meme coins – TRUMP, MELANIA, LIBRA
Cả ba dự án đều liên quan đến cáo buộc gian lận và thao túng thị trường.
Launch Coin → BELIEVE – IPO tốc độ tweet
AI tokens – Hype nhưng thiếu giá trị thực
Layer 2 – Lý thuyết vs. thực tế
KindlyMD – Ván cược Bitcoin thất bại
Bài học rút ra
Những dự án thua lỗ lớn năm 2025 đều có mẫu số chung:
Thị trường trừng phạt các dự án coi marketing thay cho product-market fit, và các nhà sáng lập xem token launch như sự kiện thanh khoản thay vì cam kết nhiều năm.
Vương Tiễn
