Vitalik Buterin, đồng sáng lập Ethereum, vừa phát đi tín hiệu về một sự thay đổi mang tính nền tảng trong lộ trình phát triển của mạng lưới, cho rằng kỷ nguyên của các “shard mang thương hiệu” về cơ bản đã khép lại.
Ngày 3/2, Buterin lập luận rằng tầm nhìn “lấy rollup làm trung tâm” trước đây không còn phù hợp, khi Ethereum layer-1 đang mở rộng nhanh hơn trong khi quá trình phi tập trung hóa của nhiều rollup lớn lại diễn ra chậm chạp.
Sự điều chỉnh mang tính triết lý này tác động trực tiếp đến Base – mạng layer-2 được Coinbase hậu thuẫn.
Trong vài năm qua, Base đã vươn lên thành một trong những rollup hướng tới người dùng lớn nhất trong hệ sinh thái crypto, với hơn 11 tỷ USD tổng giá trị được bảo đảm (TVS).
There have recently been some discussions on the ongoing role of L2s in the Ethereum ecosystem, especially in the face of two facts:
* L2s’ progress to stage 2 (and, secondarily, on interop) has been far slower and more difficult than originally expected
* L1 itself is scaling,…— vitalik.eth (@VitalikButerin) February 3, 2026
Tuy nhiên, quan điểm mới trong lộ trình của Buterin đặt dấu hỏi về tính chính danh của các layer-2 dựa vào liên kết doanh nghiệp thay vì giá trị kỹ thuật khác biệt.
Điều này tạo áp lực đáng kể lên Base, đặc biệt khi định nghĩa mới của Ethereum về “mở rộng đồng bộ” có thể làm xói mòn lợi thế kinh tế dài hạn của giải pháp layer-2 do Coinbase hậu thuẫn, nhất là mô hình doanh thu hấp dẫn gắn với cơ chế sắp xếp giao dịch tập trung (centralized sequencing).
Động cơ doanh thu khổng lồ
Kể từ khi ra mắt vào tháng 8/2023, Base đã trở thành một cỗ máy tạo doanh thu đáng chú ý.
Trước đó, CryptoSlate đưa tin mạng lưới này tạo ra hơn 75 triệu USD doanh thu trong năm 2025, chiếm gần 60% tổng doanh thu của toàn bộ mảng layer-2 trong năm đó.
Giới quan sát cho rằng khoảng chênh lệch lớn giữa doanh thu và chi phí vận hành là đặc điểm cốt lõi trong mô hình kinh doanh hiện tại của Base.
Dữ liệu từ L2BEAT cho thấy trong năm qua, Base chỉ chi khoảng 1,52 triệu USD cho Ethereum để đăng dữ liệu giao dịch và thanh toán chi phí quyết toán. Trung bình tương đương khoảng 4.180 USD mỗi ngày, hay khoảng 0,000406 USD cho mỗi thao tác của người dùng.
Đổi lại mức “tiền thuê” tương đối thấp trả cho mạng chính, Base nắm bắt được giá trị đáng kể. Các số liệu 24 giờ gần đây cho thấy mạng xử lý khoảng 12 triệu giao dịch và có khoảng 409.453 địa chỉ hoạt động.
Với Coinbase, đây không chỉ là một thử nghiệm. Base là một mảng đa dạng hóa lợi nhuận cao, giúp kiếm tiền từ hoạt động on-chain ngay cả khi khối lượng giao dịch giao ngay biến động theo chu kỳ.
Thế tiến thoái lưỡng nan của kiểm soát doanh nghiệp
Chỉ trích của Buterin tập trung vào khoảng cách giữa lý tưởng rollup và thực tế vận hành của Base.
Ông cho rằng nhiều layer-2 vẫn hoạt động như các chuỗi riêng biệt kết nối bằng bridge, thay vì là phần mở rộng thực sự của Ethereum. Nguyên nhân chính là do chúng phụ thuộc vào ví đa chữ ký, hội đồng bảo mật và các nhà vận hành tập trung để thực hiện nâng cấp.
Trong “lộ trình mới”, Buterin đề xuất ba bộ lọc thực tiễn cho các chain: phải làm được nhiều hơn là chỉ mở rộng quy mô, duy trì tối thiểu mức trưởng thành Stage 1 khi xử lý tài sản Ethereum và ưu tiên khả năng tương tác.
Base vượt qua tiêu chí trưởng thành đầu tiên nhưng đang chạm tới một “trần” phức tạp.
Hiện L2BEAT xếp Base ở mức rollup Stage 1. Phân loại này thừa nhận người dùng có cơ chế rút tài sản khỏi hệ thống ngay cả khi các nhà vận hành tập trung ngừng hoạt động.
Tuy nhiên, vẫn tồn tại rủi ro. Các nâng cấp phải được nhiều thực thể phê duyệt và không có độ trễ bắt buộc trước khi áp dụng.
Điều này đồng nghĩa người dùng không có “cửa sổ thoát” tích hợp nếu họ không đồng ý với một thay đổi trong mã nguồn. L2BEAT cũng cảnh báo sequencer tập trung có khả năng trích xuất MEV (giá trị tối đa có thể trích xuất) nếu muốn tận dụng vị thế của mình.
Điều này tạo ra thế tiến thoái lưỡng nan cho Coinbase – một công ty đại chúng tại Mỹ.
Buterin từng chỉ trích các dự án dừng lại ở Stage 1 vì “yêu cầu pháp lý của khách hàng buộc họ phải nắm quyền kiểm soát tối cao”.
Coinbase khó có thể chuyển giao khóa nâng cấp cho một DAO ẩn danh mà không có nguy cơ vi phạm các nghĩa vụ tuân thủ AML và KYC.
Nếu Base giữ quyền phủ quyết của hội đồng bảo mật để đảm bảo an toàn pháp lý, họ có thể bị xếp vào nhóm dự án mà Buterin cho là “không thực sự mở rộng Ethereum” theo nghĩa không cần tin cậy.
Dữ liệu rẻ hơn đe dọa lợi nhuận của Base
Lực ép thứ hai đối với Base đến từ yếu tố kỹ thuật. Ethereum đang tích cực giảm chi phí không gian khối của chính mình.
Trong tháng 1, Ethereum đã kích hoạt đợt hard fork Blob Parameters Only lần hai – giai đoạn cuối của bản nâng cấp Fusaka.
Bản cập nhật này tăng dung lượng dữ liệu bằng cách nâng giới hạn blob tối đa lên 21 và mục tiêu lên 14 mỗi block, qua đó giảm đáng kể chi phí giao dịch cho các rollup layer-2 như Arbitrum và Optimism.
Nguồn cung dữ liệu dồi dào này là con dao hai lưỡi đối với Base.
Một mặt, blob rẻ hơn đồng nghĩa chi phí cận biên cho mỗi giao dịch thấp hơn – yếu tố thuận lợi cho các ứng dụng tiêu dùng và hoạt động tần suất cao vốn phát triển mạnh trên mạng.
Mặt khác, điều này buộc phải thay đổi đề xuất giá trị. Nếu layer-1 của Ethereum trở nên đủ rẻ, thông điệp đơn giản “thực thi EVM rẻ hơn” sẽ mất dần sức hút.
Tranh luận cốt lõi xoay quanh việc trích xuất “tiền thuê”. Những người chỉ trích cho rằng rollup tạo ra dòng phí lớn trong khi trả tương đối ít cho Ethereum để đổi lấy bảo mật.
Trong năm qua, Base đã đăng khoảng 531,54 GiB dữ liệu lên Ethereum. Khi mạng chính tiếp tục mở rộng, kinh tế chính trị xoay quanh sequencer – thực thể sắp xếp giao dịch – ngày càng được chú ý.
Nếu hệ sinh thái chuyển sang cơ chế sắp xếp chung hoặc các giải pháp được tích hợp trực tiếp nhằm giảm kiểm soát tập trung, giá trị của quyền sắp xếp giao dịch có thể giảm. Base có thể thắng về tổng khối lượng sử dụng nhưng thua về “tỷ lệ thu phí” trên mỗi giao dịch.
Base có thể chiến thắng không?
Coinbase dường như nhận thức rõ rằng thời kỳ chỉ mở rộng quy mô một cách chung chung đã qua.
Jesse Pollak, trưởng nhóm phát triển Base, công khai cho biết thật tích cực khi thấy Ethereum mở rộng layer-1 và đồng ý rằng layer-2 không thể chỉ đơn thuần là “Ethereum nhưng rẻ hơn”.
Theo đó, ông cho biết Base đang chuyển hướng sang khác biệt hóa để tồn tại trong lộ trình mới bằng cách “xây dựng sản phẩm tốt nhất và mở khóa các trường hợp sử dụng thực tế mới trong giao dịch, mạng xã hội, game, nhà sáng tạo nội dung và dự đoán”.
Trên thực tế, Base đã đạt thành công đáng kể ở mảng này, trở thành điểm đến ưa thích cho các ứng dụng tiêu dùng lan truyền như Friend.tech và Clanker.
Trong khi đó, các nhà phân tích thị trường cho rằng lợi thế phòng thủ lớn nhất của Base nằm ở khả năng phân phối.
Mạng lưới này đưa người dùng vào hệ sinh thái sản phẩm của Coinbase như ví và hoán đổi, đồng thời hỗ trợ bộ công cụ B2B của công ty. Điều này tạo ra một phễu doanh thu đa kênh, không chỉ phụ thuộc vào phí sequencer.
Bài viết của Buterin có thể ngầm làm giảm giá trị dài hạn của việc “gắn thương hiệu là mở rộng Ethereum”, nhưng không làm giảm giá trị của việc xây dựng cổng tiếp cận người dùng đại chúng.
Tổng thể, trong ngắn hạn, Base vẫn có vị thế thuận lợi về tăng trưởng và kiếm tiền.
Tuy nhiên, rủi ro dài hạn là có thật.
Nếu thị trường ngày càng định giá rollup dựa trên mức độ phi tập trung và các đảm bảo thoát khỏi hệ thống một cách đáng tin cậy, Base có thể phải đẩy nhanh việc siết chặt cơ chế nâng cấp – điều có thể đặt Coinbase vào một thế khó mới.
- Các OG của Ethereum hồi sinh The DAO với quỹ bảo mật 220 triệu USD
- Mô hình “kho bạc ETH” nổi lên: Vừa tích lũy tài sản số, vừa kiếm lợi suất staking
- Tỷ lệ funding của ETH chuyển sang âm, nhưng bối cảnh vĩ mô Mỹ làm suy yếu tín hiệu mua
Vương Tiễn
